Skip to main content

Idi madama ti UN Convention iti Biolohikal a kinadumaduma (biological diversity) a miting idiay Montreal idi Disyembre 2022, dagiti nangibagi manipud FPP, UNEP-WCMC, Indigenous Information Network,ti bukod a gobierno ti Wampis, AIPP ken IMPECT ket nagpartisipar.

Ti sangalubungan ken ti lokal a partner iti proyekto ket sinuportaran da ti International Indigenous Forum on Biodiversity (IIFB), nagtignay da tapno isigurado dagiti nainsigudan nga umili ken ti lokal a karbengan ti komunidad, mainayon dagiti kontribusyon a mang-konserba ken mang-sustenar iti panang-usar iti biodibersidad, daytoy ket nabigbig ken nainayon iti Post-2020 Sangalubungan a Biodibersidad a gandat.

Ti Sangalubungan a Biodibersidad a Turungen

Idi Disyembre tawen 2022, ti kumperensiya dagiti partidos iti UN Convention on Biological Diversity (CBD) ket naabot da ti baro a sangalubungan a biodibersidad a katulagan a naawagan iti Kunming-Montreal Global Biodiversity Framework. Daytoy a texto a napagnunumuan iti las-ud ti uppat a tawen ket makitkita nga mabalin agturong iti panagbaliw dagiti waga s ket maiyasideg kadagiti agpanpanday iti linteg tapno maiyaramidan iti linteg pang aglawlaw.Ibagbagi na ti napateg nga addang iti sangalubungan a mangipakaammo iti kumarkaro a pannakapukaw ti biodibersidad, ken mainayon ti panag-adaptar ti mangkita ken mekanismo para iti panag-plano, panang-ipadamag ken panang-repaso.

Dagiti panagbalbaliw iti pundasyon ti panagbigbig iti karbengan tao

Dagiti partido ket silulukat kadagiti addaan gakat wenno texto manipud kadagiti nainsigudan nga umili – maysa a testamento daytoy gapu iti nagun-od nga istatus iti kombension ken iti adu a dekada ti panagtrabaho tapno maikitikit daytoy nga espasio.

Ti pakauna nga texto ti katulagan (maawagan iti ‘konsiderasion para iti panagipatungpal’)ket ikomit dagiti makipaset iti panangipatungpal a naka-basar iti karbengan ti tao a wagas. Daytoy ket panangbaliw ti pundasyon ti nagkaykaysaan iti sidong ti sangalubungan a linteg ti aglawlaw, panangbibig daytoy iti saan a mapagsina a relasyon iti nabaetan ti panangbigbig iti karbengan tao ken epektibo a panagresponde iti krisis ti biodibersidad. Babaen iti baro a komitment iti prinsipyo iti inter-generational equity,daytoy a katulagan ket bigbigen na dagiti responsibilidad a tayo mangibutaktak iti pannakapukaw iti bioderbisidad iti agdama para kadagiti sumaruno a kapututan.Direkta ken saan a pagduadua-an ti pannakabigbig dagiti kontribusyon dagiti nainsigudan nga umili ken iti lokal a komunidad iti manun a henerasyon tapno pagtalinaeden ken imanehar ti bioderbisidad iti teritorio da, ken ti importansya iti pannakabigbig dagiti kangrunaan a karbengan tapno malapdan ti pannaka-ikkat dagitoy a kontribusyon.

Ti Kunming-Montreal a katulagan ti maysa kadgiti adu a serye iti desisyon ti napagnunumuan iti kumperensya dagiti Partidos ti CBD idi panawen iti maika-15 a sesyon (COP15) idiay Montreal, Canada. Ti texto ket napadur-as manipud iti lima (5) a gimong, dagiti team iti negosiador a nakapauneg iti Open-Ended Working Group iti ‘post-2020 global biodiversity agreement’ (isu ti agdama a kaamuan). Ti aktibo ken epektibo a pannakipaset ti International Indigenous Forum on Biodiversity (IIFB) ket napateg iti intero a panawen iti negosasyon,ti resulta ket isarsarming na ti adu(numan pay saan nga amin) nga naibingay a panagbuya. Agpada a pannakipaset dagiti agtutubo iti kaucus , babaen iti napinget a panagtrabaho ti Global Youth Biodiversity Network, ken dagiti kaucus ti kababaihan, babaen iti Women 4 Biodiversity, ken dadduma a grupo dagiti nakapokus iti karbengan-tao ken grupo ti agtrabtrabaho para iti Biodibersidad. Nakatulong tapno isigurado ti nadur-as a panangsango iti karbengan iti tao.

Epekto nga agparnuay iti pannakaipatungpal

Iti kabuklan, ti Kunming- Montreal a katulagan ket may nga International multilateral a katulagan, isunga ti epekto na ket nakadepende nu kasano daytoy a maipatungpal. Ti dakkel a dagsen ti responsibilidad iti pannaka-ipatungpal daytoy ket nakabasar iti nasional ken lokal a tukad, ditoy a maggapu ti naan-anay ken umannatup a rekurso a kasapulan ken maited kadagiti pudno nga mangipatungpal. Kasapulan a malasin ken mareporma ti saan nga umdas ken makadadael a pagalagadan ken linteg, ken kasapulan a maikampanya ken masuportaran dagiti agbalin ken nabaknang a lokal a kapadasan ken panangidaulo dagiti nainsigudan nga umili ken lokal a komunidad . Adda dagiti oportunidad iti daytoy a baro a katulagan a mangsuporta kadagiti aksion para iti naan-anay a panagbalbaliw, ngem narigat a trabaho daytoy.

Ti panagkita iti masanguanan

Kayat mi nga ibandera ditoy ti sumagmamano a napateg nga espasyo ti panagaramid ti patakaran ken pangngeddeng iti sangalubungan a tukad ti interes kadagiti agtrabtrabaho para iti panang-aywan ken natalged a pannakausar ti Biodibersidad.

SBSTTA-25 (maika-16 inggana 19 ti Octobre, idiay Kenya)

Daytoy a miting ket maysa kadagiti subsidario a paset iti kumbension ti Biological Diversity (CBD)`a mangirugi a mang-isagana kadagiti desisyon para iti sumaruno a kumperensya dagiti partidos, COP16 nu 2024. Ti adyenda daytoy a miting ket ti rekomendasyon dagiti indikasyon a mangrukud iti progreso ti implementasyon ti Global Biodiversity Framework, ken dagiti updates manipud iti programa ti trabaho iti kumbension mainayon ti masalsalakniban a luglugar. Dagiti kanayunan nga impormasyon maipanggep ditoy a miting ket mabalin a kitaen ditoy ( addaan naan-anay nga agenda nga annonated: http://www.cbd.int/doc/notifications/2023/ntf-2023-070-sbstta25-en.pdf

Agleppas ti panagrehistro nu maika-15 ti Setyembre tawen 2023.

Artikulo otso(j)(maika-12 inggana 16 ti Nobyembre idiay Genva, Switzerland)

Daytoy ket napateg a panagta-taripnong dagiti Working Group ti Article 8 (j) ken mainaig a probisyon a manamnama nga nakaskedyul nu tawen 2024, ngem maisayangkat daytoy into nu Nobyembre 2023 ken matalantan ti baro a programa ti trabaho para iti Ad Hoc Group on Article 8 (j), mairaman dagiti singasing para iti permanente nga institusyonal nga urnos tapno mataming dagiti isyus ti importansya ti nainsigudan nga tattao ken lokal a komunidad iti CBD nga istruktura.Kanayunan nga impormasyon ti sumaganad: http://www.cbd.int/doc/notifications/2023/ntf-2023-072-8j-DSI-en.pdf

Agleppas daytoy nu maika-15 ti Oktubre tawen 2023.


Ti Proyekto a Transformative Pathways ket agserbi a napateg nga gundaway tapno mapanday ti panagrebisa iti nailian nga estratehia ti biodibersidad ken dagiti plano ti panagtignay a maisayangkat kadagiti masangwanan a panawen.

Basaen ti ad-adu pay: Unpacking the Kunming-Montreal Biodiversity Agreement: Identifying key advances and making them work